Terug naar Historie, iconen & motorcultuur
Historie, iconen & motorcultuur
Yamaha GTS1000 met naafbesturing
In 1993 haalde Yamaha bij de GTS1000 de telescoopvork weg en stuurde het voorwiel vanuit de naaf. Een gewone sportmotor draagt balhoofdhoek en naloop in die vork. De latere Niken werkt aan een ander probleem, met twee voorwielen.
De context
Een gewone sportmotor stuurt via een telescoopvork die tegelijk veert. Balhoofdhoek en naloop zijn de maten van die vork, en ze beschrijven geen naaf. Zodra de vork inveert, beweegt die geometrie mee, omdat sturen en veren in hetzelfde onderdeel zitten. De GTS1000 haalde de vork weg. Het voorwiel werd vanuit de naaf gestuurd. Vering en sturen zaten daarna niet meer in dezelfde vork.
Het ontwerp wordt met James Parkers naafbesturing geassocieerd, en Yamaha nam die constructie in licentie. De associatie is wijd gedocumenteerd. Contractdetails blijven bij de fabriek, zonder citaat in deze tekst. Naast de naaf had de GTS een aluminium brugframe, de Omega, en injectie. Naaf, frame en injectie zaten samen in één machine.
Showrooms hielden de telescoopvork als norm, en de GTS werd geen massamodel. Naafbesturing bleef de uitzondering. Vanaf 2018 heeft de Niken twee meeverende voorwielen. Dat is naaftechniek in een andere gedaante, geen GTS met een extra wiel. De modelgids van de Niken zegt dat zelf.
Balhoofdhoek en naloop laten zich niet één op één op een naaf leggen. Wie die termen uit de telescooppagina op de GTS plakt, meet de vork die Yamaha had weggehaald. De GTS beantwoordde een stuurgeometrie die in die vork vastzat. De Niken beantwoordt een vraag over voetafdruk en hellen. Verwantschap zit in de nieuwsgierigheid naar de voorkant, niet in een generatie.
Feit en latere reputatie
Wat vaststaat
- De GTS1000 is een productiemotor uit 1993 met naafbesturing, een aluminium brugframe dat Omega heet, en injectie. De telescoopvork ontbreekt.
- De Niken is geen generatie van de GTS. Twee meeverende voorwielen vanaf 2018 zijn een ander experiment aan de voorkant.
Wat er later bij kwam
- Naafbesturing werd later de toekomst die niet doorging genoemd. Als massanorm ging zij inderdaad niet door.
- Als uitzondering ging zij wel door. De GTS bleef bestaan naast de vork, die de showroom hield.
Wat er veranderde
- 1993
- De GTS1000 van 1993 stuurde het voorwiel vanuit de naaf en had geen telescoopvork. Stuurgeometrie zat daarmee niet meer in het onderdeel dat ook veert.
- Licentie
- De constructie wordt met James Parker geassocieerd, en Yamaha nam haar in licentie. Een contractcitaat staat hier niet.
Sturen zonder vork
Productie zonder telescoopvork was in 1993 mogelijk, en de GTS1000 is daar het bewijs van. Sturen vanuit de naaf haalde de geometrie uit het onderdeel dat ook veert. Parker wordt met die constructie geassocieerd, het Omega-frame en de injectie zaten erbij, en een massamodel werd het niet. De vork hield de showroom. De uitzondering bleef staan.
Latere Niken, vanaf 2018, is geen volgende generatie van die uitzondering. Twee meeverende voorwielen werken aan voetafdruk en hellen, niet aan de enkele naaf van 1993. Balhoofdhoek en naloop blijven maten van een telescoop. De markt hield de vork, en het experiment is daarmee niet ongedaan. Twee voorkanten blijven twee problemen.
